Hoe maak ik een versleping in een rookkanaal?
Hoe maak ik een versleping in een rookkanaal?
Een versleping is een verandering van de richting van een rookkanaal om een obstakel te omzeilen. Bijvoorbeeld wanneer een schoorsteenkanaal niet recht boven de houtkachel staat, wanneer een bestaand kanaal niet exact op de gewenste plaats uitkomt of wanneer een dakconstructie moet worden gepasseerd.
Een versleping kan technisch goed worden uitgevoerd, maar bij een houtkachel geldt: hoe rechter en verticaler het rookkanaal, hoe beter.
Een versleping moet daarom niet worden toegepast omdat het makkelijker is, maar omdat de bouwkundige situatie daarom vraagt.
Wat is een versleping?
Bij een recht rookkanaal loopt de pijp vrijwel rechtstreeks omhoog:
│
│
│
│
│
│
kachel
Bij een versleping verandert het kanaal van richting:
│
│
│
╱
╱
│
│
kachel
Het kanaal wordt daarbij eerst uit de verticale lijn gebracht en vervolgens weer teruggebracht naar de oorspronkelijke positie.
Bijvoorbeeld:
│
│
│
╲
╲
│
│
│
De bedoeling is dat het rookkanaal na de versleping weer zo veel mogelijk verticaal verdergaat.
Waarom maak je een versleping?
Een versleping kan nodig zijn wanneer een recht kanaal niet mogelijk is.
Bijvoorbeeld:
- een bestaande schoorsteen staat niet boven de kachel;
- een vloerbalk zit in de weg;
- een dakspant zit in de weg;
- een constructie moet worden omzeild;
- het kanaal moet op een andere positie door het dak;
- een bestaand gemetseld kanaal heeft een afwijkend verloop.
Een versleping kan dus een praktische oplossing zijn om het rookgasafvoerkanaal op de juiste plaats te krijgen.
Een versleping is niet hetzelfde als een horizontale pijp
Dit onderscheid is belangrijk.
Een versleping betekent niet dat je vanaf de kachel een lange horizontale pijp naar de schoorsteen legt.
Een goede versleping bestaat uit een gecontroleerde richtingsverandering waarbij het kanaal daarna weer verder omhoog loopt.
Bijvoorbeeld:
│
│
│
╲
╲
│
│
│
is iets heel anders dan:
│
│
│
└───────────────┐
│
│
Een lang horizontaal traject is bij een houtkachel doorgaans ongunstig.
Waarom moet een versleping zo klein mogelijk zijn?
Elke bocht of richtingsverandering veroorzaakt extra weerstand in het rookgaskanaal.
Een rookgasafvoer heeft te maken met:
- weerstand;
- drukverlies;
- turbulentie;
- afkoeling van rookgassen;
- condensatie;
- roet- en aanslagvorming.
Daarom geldt als praktisch uitgangspunt:
Maak een versleping alleen als deze nodig is en houd de versleping zo kort en eenvoudig mogelijk.
Hoe maak je een versleping?
Een versleping wordt meestal opgebouwd uit meerdere onderdelen die samen de gewenste richtingverandering maken.
Bij een metalen rookgasafvoer kan dat bijvoorbeeld met:
bocht → recht deel → bocht
Bijvoorbeeld:
│
│
│
╱
╱
│
│
De eerste bocht brengt het kanaal uit de verticale lijn.
Het rechte tussenstuk bepaalt vervolgens hoeveel de pijp wordt verplaatst.
De tweede bocht brengt het kanaal weer terug naar verticaal.
Voorbeeld van een versleping
Stel dat de bestaande schoorsteen 30 cm naast de aansluiting van de kachel staat.
Je wilt de kachel niet verplaatsen.
Dan kan een versleping worden gemaakt:
bestaand kanaal
│
│
│
╱
╱
│
│
kachel
De horizontale afstand tussen de twee verticale delen wordt de versleping genoemd.
De afstand van de versleping bepalen
Voordat je onderdelen bestelt, moet je eerst bepalen hoeveel je moet verslepen.
Meet bijvoorbeeld:
A = horizontale afstand
B = beschikbare hoogte
C = diameter van het rookkanaal
D = beschikbare ruimte rondom het kanaal
Maak vervolgens een eenvoudige schets.
Bijvoorbeeld:
bestaand kanaal
│
│
│
│
╱
╱
│
│
│
kachel
← A →
Zo weet je hoeveel verplaatsing nodig is.
Niet alleen de horizontale afstand meten
Dit is een veelgemaakte fout.
Je kunt niet alleen zeggen:
"Ik moet 30 cm naar links."
Je moet ook weten hoeveel verticale ruimte beschikbaar is om die versleping te maken.
Een kleine verplaatsing kan bijvoorbeeld veel hoogte nodig hebben als je de richtingsverandering beperkt wilt houden.
De hoek van de versleping
Hoe groter de hoek van de bocht, hoe groter de verandering van richting.
Een kleine richtingsverandering geeft doorgaans minder verstoring van de rookgasstroom dan een scherpe verandering.
Daarom is het verstandig om een versleping niet onnodig scherp te maken.
Welke bochten en maximale hoeken mogen worden toegepast, moet je controleren in de voorschriften van het gebruikte rookgasafvoersysteem en het toestel.
Versleping met 15° bochten
Een systeem kan bijvoorbeeld onderdelen hebben met:
15°
bochten.
Met twee bochten kan daarmee een relatief geleidelijke versleping worden gemaakt.
Bijvoorbeeld:
│
│
╲
╲
│
│
Een geleidelijke verandering kan gunstig zijn voor de rookgasstroming.
Maar je moet altijd controleren of de betreffende fabrikant deze configuratie toestaat.
Versleping met 30° bochten
Ook kunnen systemen bochten van bijvoorbeeld:
30°
hebben.
Daarmee kan een grotere richtingsverandering worden gemaakt.
Bijvoorbeeld:
│
│
╱
╱
│
│
Ook hier geldt:
de toegestane configuratie is afhankelijk van het systeem.
Versleping met 45° bochten
Met 45° bochten kun je een relatief compacte versleping maken.
Maar een grote hoek betekent ook een grotere verandering in richting.
Bij een houtkachel moet je daarom goed kijken naar:
- de totale kanaallengte;
- het aantal bochten;
- de diameter;
- de effectieve hoogte;
- de voorschriften van de fabrikant.
Gebruik geen willekeurige bochten
Een rookgasafvoersysteem is geen verzameling universele buizen.
Een bocht van de ene fabrikant hoeft niet zomaar gecombineerd te kunnen worden met een pijp van een andere fabrikant.
Let op:
- diameter;
- aansluitwijze;
- materiaal;
- temperatuurklasse;
- drukklasse;
- toepassing;
- certificering.
Gebruik bij voorkeur onderdelen die bij hetzelfde systeem horen.
Versleping in een enkelwandige kachelpijp
Bij een houtkachel wordt het zichtbare gedeelte tussen de kachel en het geïsoleerde rookkanaal vaak uitgevoerd met enkelwandige kachelpijp.
Daar kan in sommige situaties een versleping worden gemaakt.
Bijvoorbeeld:
overgang
│
│
╱
╱
│
│
kachel
Maar ook hier moet de afstand tot brandbare materialen worden aangehouden.
Een enkelwandige pijp wordt namelijk zeer warm.
Versleping in een dubbelwandig systeem
Ook een dubbelwandig geïsoleerd systeem kan worden versleept, mits het systeem hiervoor geschikt is.
Bijvoorbeeld:
dubbelwandig
│
│
╱
╱
│
│
Het voordeel van een dubbelwandig systeem is dat het voor bepaalde toepassingen geschikt is om veilig door of langs bouwkundige constructies te worden geleid.
Maar:
Dubbelwandig betekent niet dat iedere versleping zomaar kan worden gemaakt.
De fabrikant bepaalt welke bochten en configuraties zijn toegestaan.
Versleping door een plafond of vloer
Hier wordt het extra belangrijk.
Stel dat een rookgasafvoer door een verdieping moet, maar een vloerbalk zit precies in de weg.
Dan kan de verleiding groot zijn om de pijp simpelweg schuin door de vloer te steken.
Dat is niet de juiste aanpak.
Je moet kijken naar:
- de constructie;
- de brandveiligheid;
- de veiligheidsafstand;
- de doorvoer;
- de isolatie;
- de positie van de balken.
De versleping moet zo worden ontworpen dat de doorvoer correct kan worden uitgevoerd.
Versleping langs een houten balk
Bij een houten constructie is extra aandacht nodig.
Bijvoorbeeld:
══════════════════
houten balk
══════════════════
╲
╲
│
│
Je moet voorkomen dat de warme rookgasafvoer te dicht bij het hout komt.
De vereiste afstand moet worden bepaald volgens de classificatie en de montagevoorschriften van het gebruikte systeem.
Gebruik hiervoor niet zomaar een zelfgekozen afstand.
Versleping door een dak
Een versleping kan ook worden gebruikt om de dakdoorvoer op een gunstigere plaats te krijgen.
Bijvoorbeeld:
│
│
╱
╱
│
/ \
/ \
───────────/─────\──────────
Hiermee kan de dakdoorvoer bijvoorbeeld dichter bij de gewenste positie ten opzichte van de nok worden gebracht.
Dit kan technisch een betere oplossing zijn dan de pijp op een ongunstige plaats door het dak te laten gaan.
Versleping en dakdoorvoer
Een belangrijk uitgangspunt is:
Bepaal eerst waar de dakdoorvoer moet komen en ontwerp daarna de versleping.
Niet andersom.
De volgorde is dus:
kachelpositie
↓
rookgasroute
↓
positie dakdoorvoer
↓
uitmondingspositie
↓
versleping bepalen
Een versleping kan een dakdoorvoer eenvoudiger maken
Stel dat de ideale plaats voor de dakdoorvoer niet recht boven de kachel ligt.
Dan kan een versleping ervoor zorgen dat de pijp op de juiste plaats door het dak gaat.
Bijvoorbeeld:
dakdoorvoer
│
│
╱
╱
│
│
kachel
Hierdoor kan de uitmonding ten opzichte van de nok en het dak gunstiger worden geplaatst.
Versleping en de nok
Bij een schuin dak is dit bijzonder belangrijk.
De plaats van de dakdoorvoer heeft invloed op de benodigde uitmondingshoogte.
Soms is het daarom verstandiger om een kleine versleping te maken en de dakdoorvoer dichter bij de nok te plaatsen.
Daarmee kan een technisch gunstigere uitmonding worden verkregen.
Versleping bij een bestaande schoorsteen
Een bestaande gemetselde schoorsteen staat niet altijd precies boven de kachel.
Bijvoorbeeld:
bestaand kanaal
│
│
│
╱
╱
│
│
kachel
In dat geval kan een versleping in het aansluitgedeelte worden gemaakt.
Bij een bestaand gemetseld kanaal moet echter eerst worden vastgesteld hoe het kanaal is opgebouwd en of een voering nodig is.
Versleping bij een flexibele voering
Bij een flexibele RVS voering werkt het anders.
Een flexibele voering wordt in principe gebruikt om een bestaand kanaal te volgen.
Je maakt daarmee dus niet dezelfde soort versleping als met een star dubbelwandig systeem.
De flexibele voering volgt het bestaande kanaal.
Daarom moet vooraf worden gecontroleerd:
- diameter;
- lengte;
- verloop van het kanaal;
- bochten;
- toestand van het bestaande kanaal;
- mogelijkheid tot reinigen.
Een versleping mag niet leiden tot een slecht reinigbaar kanaal
Dit is voor een houtkachel erg belangrijk.
In een rookgaskanaal kunnen zich afzettingen vormen.
Daarom moet het kanaal goed toegankelijk zijn voor onderhoud en reiniging.
Een versleping met meerdere scherpe bochten kan het reinigen moeilijker maken.
Ontwerp de versleping daarom zodanig dat het kanaal bereikbaar blijft.
Waarom zijn scherpe bochten ongunstig?
Bij een scherpe richtingsverandering verandert de stroming abrupt.
Dat kan leiden tot:
- extra weerstand;
- turbulentie;
- plaatselijke afzetting;
- moeilijkere reiniging.
Een geleidelijke versleping is daarom meestal gunstiger dan een zeer scherpe.
Versleping en roet
Bij houtverbranding kunnen roet en andere verbrandingsproducten in het kanaal terechtkomen.
Wanneer een kanaal veel richtingsveranderingen heeft, kunnen deze afzettingen zich gemakkelijker ophopen op bepaalde plaatsen.
Een goed ontwerp probeert daarom onnodige bochten en verslepingen te voorkomen.
Versleping en schoorsteenbrand
Een slechte verbranding kan leiden tot veel roet en creosootachtige afzettingen.
Wanneer dergelijke afzettingen zich ophopen en vervolgens ontbranden, kan een schoorsteenbrand ontstaan.
Een goed ontworpen rookgasafvoer voorkomt niet alle risico's, maar helpt wel bij:
- goede rookgasafvoer;
- onderhoud;
- inspectie;
- reiniging.
Houd de versleping zo kort mogelijk
Een goede praktische vuistregel voor het ontwerp is:
Versleep alleen wat noodzakelijk is.
Dus niet:
│
╱
╱
╱
╱
│
als dit ook kan:
│
╱
╱
│
Een korte, gecontroleerde versleping is meestal eenvoudiger te monteren en te reinigen.
Maak eerst een schets
Voordat je onderdelen bestelt, maak je een eenvoudige tekening.
Meet:
A — horizontale verplaatsing
B — beschikbare hoogte
C — diameter
D — afstand tot brandbare materialen
E — positie van plafond/dak
Bijvoorbeeld:
bestaand kanaal
│
│
│
╱
╱
│
│
kachel
← A →
Daarna kun je bepalen welke bochten en rechte delen nodig zijn.
Controleer de maatvoering van de bochten
Een bocht van bijvoorbeeld 45° heeft een bepaalde inbouwmaat.
De hartlijn van de pijp verplaatst zich daardoor niet simpelweg over de lengte van het rechte stuk.
Daarom moet bij het bestellen rekening worden gehouden met:
- bochtmaat;
- radius;
- aansluitlengte;
- insteekdiepte;
- effectieve lengte.
Dit voorkomt dat je na montage enkele centimeters tekortkomt.
Let op de effectieve lengte
Een rechte pijp van bijvoorbeeld 1000 mm heeft niet altijd 1000 mm effectieve lengte.
Een deel kan in de verbinding verdwijnen.
Daarom moet je bij het berekenen van een versleping kijken naar de effectieve/inbouwlengte van de onderdelen.
Gebruik daarvoor de maattabel van de fabrikant.
Versleping berekenen
De exacte berekening hangt af van de gekozen bochten.
Bij twee identieke bochten kan de horizontale verplaatsing bijvoorbeeld worden bepaald uit de geometrie van de bochten en het tussenliggende rechte deel.
Daarom is het verstandig om niet zomaar een willekeurige pijplengte te bestellen.
Gebruik de technische maatvoering van het gekozen systeem.
Voorbeeld van een eenvoudige versleping
Stel:
- rookgasafvoer Ø150 mm;
- 30 cm horizontale verplaatsing nodig;
- voldoende verticale ruimte;
- dubbelwandig systeem.
Dan kan een mogelijke oplossing zijn:
bocht
recht tussenstuk
bocht
De exacte lengtes worden vervolgens uit de maattabel van het gekozen systeem bepaald.
Waarom niet gewoon één schuine pijp?
Een lange schuine pijp kan in sommige systemen technisch mogelijk zijn, maar is niet automatisch de beste oplossing.
Een gecontroleerde versleping met daarvoor bestemde bochten maakt de geometrie en ondersteuning duidelijker.
Bovendien kun je daarmee de richting gecontroleerd veranderen.
Ondersteuning van een versleping
Een versleping kan extra krachten op het rookgassysteem veroorzaken.
Dat geldt vooral bij een dubbelwandig kanaal.
Daarom moet worden bekeken waar het kanaal wordt ondersteund.
Denk aan:
- muurbeugels;
- vloersteunen;
- draagplaten;
- consoles;
- bevestigingsbeugels.
Gebruik altijd de ondersteuningsonderdelen die voor het betreffende systeem zijn voorgeschreven.
Een versleping mag niet aan de kachel hangen
Dit is een belangrijk montagepunt.
Het gewicht van een lang rookgassysteem mag niet zomaar op de kachelaansluiting terechtkomen.
De constructie moet correct worden ondersteund.
De fabrikant geeft aan hoe het systeem moet worden bevestigd en welke maximale vrije lengtes zijn toegestaan.
Versleping bij een vrijstaand buitenkanaal
Bij een buitenkanaal kan bijvoorbeeld deze situatie ontstaan:
│
│
│
╱
╱
│
│
─────┴───── gevel
Hierbij moet niet alleen naar de versleping worden gekeken.
Ook de bevestiging aan de gevel en de windbelasting moeten worden meegenomen.
Versleping en windbelasting
Hoe hoger een rookgasafvoer boven het dak uitkomt, hoe groter de invloed van wind kan worden.
Een versleping kan de krachten in het systeem veranderen.
Daarom moet bij een hoge buitenpijp extra aandacht worden besteed aan:
- bevestigingspunten;
- vrije lengtes;
- steunbeugels;
- dakdoorvoer;
- constructie.
Versleping bij een pelletkachel
Bij een pelletkachel moet je extra voorzichtig zijn met het toepassen van bochten.
Een pelletkachel gebruikt vaak een mechanische rookgasafvoer en heeft specifieke eisen voor:
- maximale lengte;
- maximale aantal bochten;
- diameter;
- horizontale lengte;
- verticale hoogte.
De fabrikant kan bijvoorbeeld een maximale equivalente lengte voorschrijven.
Daarom moet je bij een pelletkachel altijd de installatiehandleiding volgen.
Versleping bij een houtkachel
Bij een houtkachel is natuurlijke trek belangrijk.
Daarom is een recht en verticaal kanaal meestal de beste oplossing.
Een versleping moet dus zo worden ontworpen dat de natuurlijke trek zo weinig mogelijk wordt beïnvloed.
Versleping bij een open haard
Bij een open haard is een goede trek vaak extra belangrijk.
Een open haard kan veel verbrandingslucht nodig hebben.
Een versleping, een te kleine diameter of onvoldoende schoorsteenhoogte kan daarom sneller tot rookproblemen leiden.
Veelgemaakte fouten
1. Te veel bochten gebruiken
Iedere extra bocht verhoogt de weerstand.
2. Een lange horizontale leiding maken
Dit is bij een houtkachel doorgaans ongunstig.
3. De versleping te scherp maken
Een abrupte richtingsverandering kan extra weerstand geven.
4. Geen rekening houden met reiniging
Een kanaal moet onderhouden en gereinigd kunnen worden.
5. Geen ondersteuning toepassen
Het gewicht mag niet volledig aan de kachel of één aansluiting hangen.
6. Enkelwandige pijp te dicht bij hout plaatsen
De vereiste veiligheidsafstand moet worden aangehouden.
7. Willekeurige systemen combineren
Gebruik compatibele onderdelen.
8. Alleen de horizontale afstand meten
Ook de benodigde hoogte voor de versleping moet worden bepaald.
9. Geen rekening houden met de dakdoorvoer
De dakdoorvoer moet op een geschikte positie komen.
10. Een pelletkachel hetzelfde behandelen als een houtkachel
De voorschriften kunnen sterk verschillen.
Kan een versleping horizontaal lopen?
Een klein horizontaal deel kan onderdeel zijn van een versleping, afhankelijk van het systeem.
Maar bij een houtkachel moet je horizontale delen zoveel mogelijk beperken.
Het doel blijft:
zo recht en verticaal mogelijk.
Gebruik altijd de voorschriften van het gekozen rookgasafvoersysteem en het toestel.
Mag een versleping door een plafond?
Dat kan alleen wanneer de complete doorvoer daarvoor geschikt is.
Je moet rekening houden met:
- brandbare materialen;
- veiligheidsafstand;
- doorvoerconstructie;
- temperatuurklasse;
- brandwerendheid;
- ondersteuning.
Een schuine pijp zomaar door een houten plafond voeren is dus geen goede oplossing.
Mag een versleping door een dak?
Een versleping kan worden gebruikt om een dakdoorvoer op de juiste plaats te krijgen.
Maar de dakdoorvoer moet geschikt zijn voor de hoek en constructie.
De opening in het dak moet correct worden uitgevoerd en waterdicht worden afgewerkt.
Wanneer moet je géén versleping maken?
Een versleping is niet nodig wanneer het kanaal gewoon recht omhoog kan.
Bijvoorbeeld:
│
│
│
│
│
kachel
Dat is voor een houtkachel vaak de meest eenvoudige en gunstige oplossing.
Wanneer is een andere oplossing beter?
Soms is een versleping niet de beste oplossing.
Bijvoorbeeld wanneer je:
- veel bochten nodig hebt;
- grote horizontale afstanden moet overbruggen;
- meerdere verdiepingen moet passeren;
- een zeer grote verplaatsing nodig hebt.
Dan kan het verstandiger zijn om:
- de kachel te verplaatsen;
- een andere route te kiezen;
- een bestaand kanaal te voorzien van een voering;
- een nieuw dubbelwandig kanaal aan te leggen.
Versleping of flexibele voering?
Dit zijn twee verschillende oplossingen.
Versleping
Gebruik je vooral bij een star rookgasafvoersysteem om een obstakel te omzeilen.
Flexibele voering
Gebruik je voornamelijk om een bestaand gemetseld schoorsteenkanaal van binnen te voorzien van een nieuwe rookgasvoering.
De keuze hangt dus af van de bestaande situatie.
Versleping of nieuw kanaal?
Wanneer een bestaande schoorsteen op de verkeerde plaats staat, zijn er verschillende mogelijkheden:
1. Verslepen
2. Kachel verplaatsen
3. Nieuw dubbelwandig kanaal
4. Bestaand kanaal voorzien van een flexibele voering
Welke oplossing het beste is, hangt af van de bouwkundige en technische situatie.
Controleer altijd het complete systeem
Een versleping kan niet los van de rest van het rookgaskanaal worden beoordeeld.
Kijk naar:
kachel
↓
aansluitpijp
↓
bochten
↓
versleping
↓
dubbelwandig kanaal
↓
dakdoorvoer
↓
uitmonding
↓
schoorsteenkap
Alle onderdelen moeten bij elkaar passen.
Checklist voor het maken van een versleping
Controleer voordat je begint:
☐ Type toestel bekend
☐ Diameter bekend
☐ Rookgasafvoersysteem bekend
☐ Horizontale verplaatsing gemeten
☐ Verticale ruimte gemeten
☐ Bochten bepaald
☐ Effectieve lengtes gecontroleerd
☐ Veiligheidsafstanden gecontroleerd
☐ Doorvoer gecontroleerd
☐ Ondersteuning bepaald
☐ Reinigingsmogelijkheid aanwezig
☐ Dakdoorvoer gecontroleerd
☐ Uitmondingspositie gecontroleerd
☐ Fabrikantvoorschriften gecontroleerd
Samenvatting
Een versleping is een gecontroleerde verandering van richting van een rookkanaal om bijvoorbeeld een vloerbalk, dakconstructie of andere obstakel te omzeilen.
Een goede versleping:
- gebruikt zo weinig mogelijk bochten;
- houdt horizontale delen zo kort mogelijk;
- zorgt ervoor dat het kanaal daarna weer zo veel mogelijk verticaal loopt;
- houdt rekening met de trek van de kachel;
- blijft goed reinigbaar;
- houdt voldoende afstand tot brandbare materialen;
- wordt correct ondersteund;
- gebruikt onderdelen die bij hetzelfde rookgasafvoersysteem horen.
Bij een houtkachel geldt als belangrijkste uitgangspunt:
Maak het rookkanaal zo recht en verticaal mogelijk. Versleep alleen wanneer de bouwkundige situatie dat noodzakelijk maakt.