Hoe onderhoud ik een rookkanaal en wanneer moet een schoorsteen worden geveegd?

Een schoon rookkanaal is belangrijk voor veilig en goed stoken

 

Een goed aangelegd rookkanaal is belangrijk voor een veilige en goed werkende houtkachel, pelletkachel of open haard.

Maar ook een goed aangelegd rookkanaal heeft onderhoud nodig.

Tijdens het stoken kunnen namelijk onder andere:

in het rookgaskanaal terechtkomen.

Wanneer deze afzettingen zich ophopen, kan de werking van het rookkanaal verminderen. Bij houtverbranding kunnen brandbare afzettingen bovendien bijdragen aan het risico op een schoorsteenbrand.

Daarom is regelmatig controleren en reinigen van het rookgaskanaal belangrijk.

Wat is het verschil tussen een rookkanaal onderhouden en een schoorsteen vegen?

Deze begrippen worden vaak door elkaar gebruikt.

Rookkanaal onderhouden

Hiermee bedoelen we het controleren en onderhouden van het complete rookgasafvoersysteem.

Daarbij kun je denken aan:

Schoorsteen vegen

Bij het vegen wordt het inwendige kanaal gereinigd om roet en andere afzettingen te verwijderen.

Het vegen is dus één onderdeel van het totale onderhoud.

Wanneer moet een schoorsteen worden geveegd?

Er bestaat niet voor iedere Nederlandse woning één algemene wettelijke regel die zegt:

"Een particuliere schoorsteen moet precies één keer per jaar worden geveegd."

De benodigde frequentie hangt onder andere af van:

Voor hout- en kolengestookte installaties wordt regelmatig onderhoud en vegen sterk aangeraden.

Veel schoorsteenvegers adviseren om een schoorsteen minimaal jaarlijks te laten inspecteren en, afhankelijk van het gebruik en de vervuiling, te laten vegen.

Controleer daarnaast altijd de voorwaarden van je verzekeraar en de voorschriften van de fabrikant.

Waarom moet een schoorsteen worden geveegd?

Tijdens het stoken kunnen verbrandingsproducten zich aan de binnenwand van het kanaal hechten.

Bij hout kunnen bijvoorbeeld ontstaan:

Deze afzettingen kunnen het kanaal vernauwen en de rookgasafvoer beïnvloeden.

Maar het belangrijkste risico is dat bepaalde afzettingen brandbaar kunnen zijn.

Wanneer dergelijke afzettingen ontbranden, kan een schoorsteenbrand ontstaan.

Wat is een schoorsteenbrand?

Bij een schoorsteenbrand ontbrandt brandbaar materiaal dat zich in het rookgaskanaal heeft opgehoopt.

De temperatuur kan daarbij zeer hoog oplopen.

Een schoorsteenbrand kan schade veroorzaken aan:

Daarom moet een rookgaskanaal regelmatig worden gecontroleerd en onderhouden.

Hoe ontstaat vervuiling in een rookkanaal?

De hoeveelheid vervuiling hangt sterk af van hoe er wordt gestookt.

Bij houtverbranding zijn bijvoorbeeld belangrijk:

Droog hout

Droog, geschikt haardhout zorgt doorgaans voor een betere verbranding.

Nat hout

Nat hout verbrandt slechter en kan meer rook en afzettingen veroorzaken.

Te weinig lucht

Wanneer de verbranding onvoldoende zuurstof krijgt, kan de verbranding onvolledig worden.

Te lage verbrandingstemperatuur

Een slecht brandende kachel kan meer rook en afzettingen veroorzaken.

Verkeerde bediening

Ook verkeerd gebruik van de kachel kan tot extra vervuiling leiden.

Gebruik goed droog hout

Voor houtkachels is de kwaliteit van het hout belangrijk.

Gebruik goed gedroogd, schoon en geschikt haardhout.

Nat hout zorgt voor:

Een goed gestookte kachel helpt daardoor ook om het rookgaskanaal schoner te houden.

Waarom is nat hout zo ongunstig?

Een deel van de energie van het vuur wordt gebruikt om het aanwezige water uit het hout te verdampen.

Daardoor blijft er minder energie over voor een goede verbranding.

Daarnaast kunnen meer rook en onverbrande stoffen ontstaan.

Deze kunnen zich in het rookgaskanaal afzetten.

Hoe herken ik een vervuild rookkanaal?

Een vervuild kanaal is niet altijd van buitenaf zichtbaar.

Toch zijn er signalen waarop je kunt letten.

Bijvoorbeeld:

Bij dergelijke signalen moet het rookgasafvoersysteem worden gecontroleerd.

Een slechte trek betekent niet automatisch een vervuilde schoorsteen

Dit is belangrijk.

Wanneer een kachel slecht trekt, kan dat verschillende oorzaken hebben.

Bijvoorbeeld:

Laat daarom niet automatisch alleen de schoorsteen vegen wanneer een kachel slecht trekt.

Het hele systeem moet worden beoordeeld.

Hoe vaak moet een rookkanaal worden gecontroleerd?

Voor een houtkachel is jaarlijkse controle een verstandig uitgangspunt.

Wanneer je veel stookt, kan vaker controleren nodig zijn.

Bijvoorbeeld wanneer:

De juiste frequentie moet worden afgestemd op de installatie en het gebruik.

Wanneer moet je vaker laten vegen?

Vaker controleren of reinigen kan verstandig zijn wanneer:

je veel stookt

of

je regelmatig donkere rook ziet

of

je veel afzetting aantreft

of

je nat hout hebt gebruikt

of

de kachel niet goed brandt

of

de trek vermindert

of

er een schoorsteenbrand is geweest.

Na een schoorsteenbrand moet het kanaal altijd professioneel worden gecontroleerd voordat de installatie opnieuw wordt gebruikt.

Kan ik zelf mijn schoorsteen vegen?

In principe kan een eigenaar bepaalde vormen van onderhoud zelf uitvoeren, afhankelijk van het systeem.

Maar voor een volledig en deskundig oordeel is het verstandig om een erkende/gespecialiseerde schoorsteenveger in te schakelen.

Een professional kan niet alleen reinigen, maar ook kijken naar:

Zelf reinigen van een enkelwandige kachelpijp

Een kort zichtbaar stuk enkelwandige kachelpijp kan relatief eenvoudig worden gecontroleerd en gereinigd.

Bijvoorbeeld:

kachel

↓

enkelwandige kachelpijp

↓

overgang

↓

dubbelwandig rookkanaal

Het enkelwandige gedeelte kan worden gedemonteerd als het systeem daarvoor is ontworpen.

Daarbij kun je controleren op:

Onderhoud van een dubbelwandig rookkanaal

Een dubbelwandig rookkanaal moet niet zomaar worden gedemonteerd.

Het systeem is opgebouwd uit meerdere componenten die samen een gecertificeerd systeem vormen.

Controleer daarom vooral:

Het inwendige kanaal kan vervolgens volgens de voorschriften worden gereinigd.

Hoe maak je een dubbelwandig rookkanaal schoon?

Voor het reinigen moet gereedschap worden gebruikt dat geschikt is voor het betreffende systeem.

Bij RVS-systemen is het belangrijk dat je geen gereedschap gebruikt dat het oppervlak kan beschadigen of ongewenste corrosie kan veroorzaken.

Gebruik daarom een geschikte borstel en volg de onderhoudsinstructies van de fabrikant.

Gebruik niet zomaar een stalen borstel

Dit is een belangrijk aandachtspunt.

Bij RVS rookgasafvoer moet je voorzichtig zijn met metalen borstels.

Een verkeerde borstel kan:

Gebruik daarom een reinigingsmiddel en borstel die geschikt zijn voor het specifieke rookgasafvoersysteem.

Flexibele RVS voering reinigen

Een flexibele voering wordt vaak gebruikt in een bestaand gemetseld schoorsteenkanaal.

Bijvoorbeeld:

houtkachel

↓

aansluiting

↓

flexibele RVS voering

↓

bestaand gemetseld kanaal

De voering moet regelmatig worden gecontroleerd en gereinigd.

Hierbij moet je rekening houden met:

Gebruik uitsluitend reinigingsmethoden die geschikt zijn voor de betreffende voering.

Waarom is de diameter belangrijk bij het reinigen?

Een kleine diameter kan sneller vervuild lijken omdat dezelfde hoeveelheid afzetting relatief meer van het kanaal inneemt.

Een sterke vernauwing kan de rookgasafvoer beïnvloeden.

Daarom moet bij onderhoud niet alleen worden gekeken naar:

"Hoeveel roet zit erin?"

maar ook:

"Hoeveel van de oorspronkelijke vrije diameter is nog beschikbaar?"

Wat moet je controleren bij een bestaand gemetseld kanaal?

Bij een gemetselde schoorsteen moet je meer controleren dan alleen vervuiling.

Bijvoorbeeld:

Een oud gemetseld kanaal kan namelijk bouwkundig beschadigd zijn zonder dat dit van buiten direct zichtbaar is.

Een bestaande schoorsteen hoeft niet automatisch geschikt te zijn

Een bestaande gemetselde schoorsteen is niet automatisch geschikt voor iedere houtkachel.

Er moet onder andere worden gekeken naar:

Soms is een flexibele RVS voering nodig om het kanaal geschikt te maken voor de nieuwe toepassing.

Onderhoud van de schoorsteenkap

Ook de bovenkant van het rookkanaal verdient aandacht.

Controleer bijvoorbeeld:

Een verstopte schoorsteenkap kan de rookgasafvoer ernstig beïnvloeden.

Vogelnesten in een schoorsteen

Een schoorsteen kan aantrekkelijk zijn voor vogels.

Een nest kan de opening gedeeltelijk of volledig blokkeren.

Dat kan leiden tot:

Controleer daarom ook de schoorsteenkap en de uitmonding.

Onderhoud na de zomer

Wanneer een houtkachel maanden niet is gebruikt, is het verstandig om vóór het stookseizoen te controleren:

Een controle vóór het stookseizoen kan veel problemen voorkomen.

Wat moet je zelf controleren?

Een eenvoudige controlelijst:

Voor het stookseizoen

☐ schoorsteenkap controleren

☐ kanaal controleren op verstopping

☐ zichtbare pijpen controleren

☐ verbindingen controleren

☐ corrosie controleren

☐ doorvoeren controleren

☐ kachel controleren

☐ luchttoevoer controleren

☐ controleren wanneer het kanaal voor het laatst is geveegd

Wat moet een vakman controleren?

Een professionele inspectie kan onder andere bestaan uit:

Bij twijfel over de veiligheid moet een deskundige worden ingeschakeld.

Wanneer moet je onmiddellijk stoppen met stoken?

Stop met het gebruik van de installatie en laat deze controleren wanneer je bijvoorbeeld:

Bij een vermoeden van een schoorsteenbrand moet je direct passende noodmaatregelen nemen en professionele hulp inschakelen.

Wat te doen na een schoorsteenbrand?

Na een schoorsteenbrand mag je niet zomaar denken:

"De kachel is weer uitgegaan, dus we kunnen verder."

Een schoorsteenbrand kan het kanaal beschadigen.

Er kunnen bijvoorbeeld ontstaan:

Laat het complete systeem daarom deskundig inspecteren voordat je opnieuw gaat stoken.

Schoorsteenvegen bij een pelletkachel

Een pelletkachel vraagt een ander soort onderhoud dan een houtkachel.

Bij een pelletkachel kunnen bijvoorbeeld voorkomen:

Daarnaast hebben veel pelletkachels een ventilator en een rookgasafvoer onder druk.

Daarom moet je niet alleen het kanaal reinigen, maar ook het toestel volgens de voorschriften van de fabrikant onderhouden.

Onderhoud van de pelletkachel

Bij een pelletkachel moet je bijvoorbeeld volgens de fabrikant controleren en reinigen:

De exacte onderhoudsfrequentie verschilt per toestel.

Houtkachel versus pelletkachel

 

Houtkachel

Pelletkachel

Brandstof

Hout

Pellets

Rookgasafvoer

Vaak natuurlijke trek

Vaak mechanische afvoer

Roet

Mogelijk

Meestal anders van samenstelling

As

Relatief veel

Ook aanwezig

Condens

Mogelijk

Kan voorkomen

Onderhoud

Regelmatig

Regelmatig

Kanaal reinigen

Belangrijk

Belangrijk

Toestel reinigen

Belangrijk

Zeer belangrijk

Hoe weet ik of mijn schoorsteen geveegd moet worden?

Let op signalen zoals:

veel roet

slechte trek

rookterugslag

sterke geur

meer vervuiling dan normaal

zichtbare afzettingen

verandering in het stookgedrag

Maar wacht niet altijd tot je problemen merkt.

Een kanaal kan vervuild zijn zonder dat de gebruiker dit direct merkt.

Daarom is periodieke inspectie en onderhoud verstandig.

Hoe vaak moet ik mijn schoorsteen laten vegen?

Voor een particuliere houtkachel is een praktische richtlijn:

Laat het rookgaskanaal minimaal jaarlijks controleren en laat het indien nodig reinigen.

Bij intensief gebruik kan vaker reinigen nodig zijn.

Bijvoorbeeld wanneer je:

De juiste frequentie hangt dus af van het gebruik en de vervuiling.

Controleer ook de voorwaarden van je verzekering en de voorschriften van de fabrikant.

Is jaarlijks vegen verplicht?

Dit moet je genuanceerd uitleggen.

Voor particuliere woningen is er in Nederland niet simpelweg een algemene landelijke regel die zegt dat iedere schoorsteen ieder jaar verplicht geveegd moet worden.

Wel kunnen andere verplichtingen of voorwaarden een rol spelen.

Denk aan:

Daarom is het verstandig om je schoorsteen regelmatig te laten controleren en reinigen en de voorwaarden van je verzekeraar te controleren.

Waarom een bewijs van vegen bewaren?

Na een onderhoudsbeurt kun je de factuur of het veegbewijs bewaren.

Daarop kan bijvoorbeeld staan:

Dit kan nuttig zijn voor je eigen administratie en kan belangrijk zijn wanneer je verzekeraar naar onderhoud vraagt.

Bewaar daarom onderhoudsdocumenten.

Onderhoud en verzekering

De voorwaarden van verzekeraars kunnen verschillen.

Sommige verzekeringen kunnen eisen stellen aan het onderhoud van een rookgasafvoer of schoorsteen.

Daarom is het verstandig om niet te wachten tot er schade is.

Controleer vooraf wat jouw verzekeraar verlangt.

Hoe voorkom je veel vervuiling?

Goed onderhoud begint bij goed stookgedrag.

Gebruik droog hout

Gebruik schoon en voldoende droog haardhout.

Zorg voor voldoende verbrandingslucht

Een kachel heeft voldoende lucht nodig.

Laat de kachel goed branden

Vermijd langdurig smeulen.

Gebruik de kachel zoals de fabrikant voorschrijft

De fabrikant kent het toestel en de juiste instellingen.

Laat het kanaal regelmatig controleren

Ook een goed gestookte kachel moet worden onderhouden.

Smeulen is ongunstig

Een houtkachel langdurig met weinig lucht laten smeulen is geen goede manier van stoken.

Bij onvoldoende verbranding kunnen meer onverbrande stoffen ontstaan.

Dat kan leiden tot extra afzettingen in het rookgaskanaal.

Een goede verbranding helpt daarom om het kanaal schoner te houden.

Wat moet je niet doen?

Geen afvalhout verbranden

Verbrand geen behandeld, geverfd of geïmpregneerd hout.

Geen nat hout gebruiken

Dit kan extra rook en afzettingen veroorzaken.

Niet eindeloos laten smeulen

Zorg voor een goede verbranding.

Niet wachten tot de schoorsteen verstopt zit

Onderhoud is preventief.

Niet zomaar ieder reinigingsmiddel gebruiken

Gebruik alleen producten die geschikt zijn voor het betreffende systeem.

Niet ieder type borstel gebruiken

Vooral bij RVS-systemen is de juiste borstel belangrijk.

Kan ik een rookkanaal reinigen met een veegset?

Voor sommige eenvoudige rookgasafvoeren bestaan reinigingssets.

Maar het juiste gereedschap hangt af van:

Bij een flexibele RVS voering of een complex dubbelwandig systeem moet je extra voorzichtig zijn.

Van boven of van onderen vegen?

Een rookkanaal kan afhankelijk van de situatie van bovenaf of van onderaf worden gereinigd.

Welke methode geschikt is, hangt af van:

Een professionele schoorsteenveger bepaalt de meest geschikte methode.

Waarom moet het kanaal goed toegankelijk zijn?

Een rookgasafvoer moet kunnen worden geïnspecteerd en gereinigd.

Daarom moet bij het ontwerp al rekening worden gehouden met:

Dit is vooral belangrijk bij complexe installaties met meerdere bochten.

Onderhoud van bochten en T-stukken

Bochten en T-stukken kunnen extra vervuiling verzamelen.

Bijvoorbeeld:

          │

          │

          │

       ┌──┘

       │

       │

Daarom moeten deze onderdelen toegankelijk zijn voor inspectie en reiniging.

Een T-stuk met reinigingsmogelijkheid kan hierbij praktisch zijn.

Onderhoud van een versleept kanaal

Een kanaal met meerdere bochten of verslepingen kan lastiger te reinigen zijn.

Daarom moet bij het ontwerp worden gekeken naar:

Een rookkanaal moet niet alleen veilig functioneren, maar ook onderhouden kunnen worden.

Onderhoud begint bij de installatie

Een goed onderhoudbaar rookkanaal begint eigenlijk al bij het ontwerp.

Een goed systeem heeft:

juiste diameter

voldoende hoogte

zo veel mogelijk verticale loop

beperkt aantal bochten

goede aansluitingen

toegankelijke reinigingsmogelijkheden

correcte doorvoeren

Een goed ontworpen kanaal is daardoor niet alleen veiliger, maar ook gemakkelijker te onderhouden.

Onderhoud van een nieuw dubbelwandig rookkanaal

Een nieuw dubbelwandig systeem heeft minder onderhoud nodig dan een slecht ontworpen of sterk vervuild kanaal, maar het heeft nog steeds onderhoud nodig.

Controleer regelmatig:

Laat het kanaal periodiek inspecteren en reinigen.

Onderhoud van een oude gemetselde schoorsteen

Bij een oudere schoorsteen is extra controle verstandig.

Let op:

Een oud gemetseld kanaal kan aan de buitenkant goed lijken terwijl de binnenzijde beschadigd is.

Wanneer is een flexibele voering verstandig?

Wanneer een bestaand gemetseld kanaal niet meer geschikt is voor de nieuwe toepassing, kan een flexibele RVS voering een oplossing zijn.

Bijvoorbeeld:

bestaande gemetselde schoorsteen

↓

flexibele RVS voering

↓

aansluiting houtkachel

Een voering maakt het onderhoud en de rookgasafvoer overzichtelijker, maar ook de voering zelf moet regelmatig worden gecontroleerd en gereinigd.

Onderhoud na lange stilstand

Heeft de kachel een lange periode niet gebrand?

Controleer dan vóór het opnieuw stoken:

Bij twijfel eerst laten controleren.

Een eenvoudige onderhoudskalender

Voor het stookseizoen

Controleer de installatie.

Tijdens het stookseizoen

Let op rook, geur, trek en veranderend gedrag.

Regelmatig

Controleer zichtbare delen en aansluitingen.

Minimaal jaarlijks

Laat het systeem controleren en bepaal of reinigen nodig is.

Na intensief gebruik

Laat indien nodig eerder reinigen.

Na een schoorsteenbrand

Niet opnieuw stoken voordat het systeem deskundig is gecontroleerd.

Onderhoudschecklist voor een houtkachel

Kachel

☐ brandkamer controleren

☐ glas controleren

☐ luchttoevoer controleren

☐ afdichtingen controleren

Kachelpijp

☐ verbindingen controleren

☐ roet controleren

☐ corrosie controleren

Rookkanaal

☐ vervuiling controleren

☐ trek controleren

☐ inspectie uitvoeren

☐ reinigen indien nodig

Dak

☐ schoorsteenkap controleren

☐ dakdoorvoer controleren

☐ lekkage controleren

Constructie

☐ veiligheidsafstanden controleren

☐ zichtbare verkleuring controleren

☐ beschadigingen controleren

Samenvatting

Een rookgasafvoer heeft regelmatig onderhoud nodig.

Vooral bij houtkachels is het belangrijk om het kanaal regelmatig te laten controleren en, wanneer nodig, te laten reinigen.

De frequentie hangt af van:

Een praktische richtlijn voor een houtgestookte installatie is om minimaal jaarlijks te laten controleren en het kanaal te laten vegen wanneer de vervuiling daartoe aanleiding geeft.

Bij intensief gebruik kan vaker onderhoud nodig zijn.

Een schoon en goed onderhouden rookkanaal helpt de rookgasafvoer goed te functioneren en verkleint het risico op problemen door vervuiling en schoorsteenbrand.

Wanneer moet je een specialist inschakelen?

Schakel een vakman in wanneer:

Ga bij een onbekende of beschadigde installatie niet zelf experimenteren.